Podcastte Müzik Kullanımı ve Telif: Neyi Kullanabilirsin?

Podcastte müzik kullanmak telife takılır mı? Jenerik ve fon müziği seçimi, lisanslı ve telifsiz müzik, Creative Commons ve sık duyulan yanlış inanışlar.

Kısa cevap

Podcastte başkasına ait bir şarkıyı kullanmak için hak sahiplerinden izin ya da lisans alman gerekir; kısa süre kullanmak, kaynak göstermek ya da para kazanmamak bu ihtiyacı ortadan kaldırmaz. En güvenli yollar, kullanım hakkını açıkça veren müzik kütüphaneleri, şartlarına uyduğun Creative Commons lisanslı eserler ya da senin için özel olarak üretilmiş müziklerdir.

Bu yazıda
  • Bir şarkıyı dinleyebiliyor olman, onu yayınında kullanma hakkı vermez.
  • Bir şarkıda besteciden yapımcıya kadar birden fazla hak sahibi olabilir.
  • “Birkaç saniye kullanırsam sorun olmaz” diye genel bir kural yok.
  • Lisanslı kütüphaneler, Creative Commons ve özel üretim müzik en güvenli yollardır.
  • Lisans belgelerini ve kullanım şartlarını sakla.

Podcastte müzik neden bu kadar önemli?

Müzik, bir podcastin kimliğinin büyük bir parçasıdır. Jenerik müziği programın “sesli logosu” gibi çalışır; dinleyici ilk notalarda hangi programı açtığını anlar. Bölüm içindeki geçiş müzikleri konuları birbirinden ayırır, anlatı podcastlerinde fon müziği atmosferi kurar. Ama müzik, podcastçilerin telif sorunlarıyla en sık karşılaştığı alandır da. Bölümün bir platformdan kaldırılması, YouTube'da telif hak talebi alınması ya da hak sahibinden gelen bir uyarı, en çok emek verdiğin bölümü bir anda tehlikeye atabilir.

Bir şarkının kaç sahibi var?

Türkiye'de müzik eserleri 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur. Bir şarkıyı kullanmak istediğinde aslında tek bir esere değil, birden fazla hakka dokunursun:

HakKime ait olabilir?Ne anlama gelir?
Eser (beste ve güfte)Besteci, söz yazarı, müzik yayıncısıŞarkının kendisi; başkası seslendirse bile bu hak devam eder
Ses kaydıPlak şirketi ya da kaydın yapımcısıŞarkının belirli bir kaydı
İcraŞarkıcı ve müzisyenlerKayıttaki yorum ve performans

Bu yüzden bir şarkıyı kendi enstrümanınla çalıp seslendirmek bile, kaydı kullanmasan da eser sahiplerinin haklarına dokunabilir. Besteci ve söz yazarlarının haklarını takip eden meslek birlikleri de vardır; Türkiye'de bunun bilinen örneklerinden biri MESAM. Hangi durumda kimden izin alınacağı esere ve kullanım biçimine göre değişir.

Sık duyulan yanlış inanışlar

İçerik üreticileri arasında dolaşan bazı “kurallar” aslında hiçbir yerde yazmaz. Kural Defteri'ndeki müzik ve telif kuralları sayfası bu efsaneleri ve güncel platform uygulamalarını ayrıntılı olarak ele alıyor. En yaygınları şunlar:

  • “Birkaç saniye kullanırsam sorun olmaz.” Belirli bir sürenin altında kullanımı otomatik olarak serbest bırakan genel bir kural yok.
  • “Şarkının adını ve sanatçısını yazarsam sorun olmaz.” Kaynak göstermek nezakettir, ama izin yerine geçmez.
  • “Para kazanmıyorum, o yüzden serbest.” Gelir elde etmemek, başkasının eserini izinsiz yayınlamayı meşru kılmaz.
  • “Spotify'da dinleyebildiğim her şeyi kullanabilirim.” Dinleme aboneliği kişisel dinleme içindir; yayın hakkı vermez.
  • “Telifsiz” yazan her müzik her yerde serbesttir. “Telifsiz” (royalty-free) çoğu zaman tek seferlik lisansla ek ödeme yapmadan kullanım anlamına gelir; lisans şartları yine geçerlidir.
Dikkat

Platformların otomatik içerik tanıma sistemleri, bölümünde arka planda çalan bir şarkıyı bile yakalayabilir. Kayıt yaptığın kafede çalan müzik ya da konuğun telefonundan gelen şarkı da bu kapsamda. Kayıt ortamını sessiz tut.

Güvenli müzik kaynakları

  1. Lisanslı müzik kütüphaneleri: Abonelik ya da parça başına ödeme karşılığında podcastte kullanım hakkı veren servisler. Lisansın podcast, YouTube ve sosyal medya kullanımını kapsadığını kontrol et.
  2. Platformların ücretsiz kütüphaneleri: Bazı video platformları kendi kullanıcılarına ücretsiz müzik kütüphanesi sunar. Bunların hangi kullanımlara izin verdiğini, özellikle platform dışında (örneğin podcast uygulamalarında) kullanılıp kullanılamayacağını şartlardan oku.
  3. Creative Commons lisanslı eserler: Sanatçının belirli şartlarla kullanıma açtığı eserler. Lisansın türüne dikkat et.
  4. Özel üretim müzik: Bir müzisyene programına özel jenerik ürettirmek. Sözleşmede hangi hakların sana devredildiğini açıkça yaz.
  5. Kendi ürettiğin müzik: Tamamen kendi bestenin ve kaydının sahibi olduğunda telif riski en düşük seviyededir.

Creative Commons lisanslarını doğru okumak

Creative Commons, eser sahiplerinin eserlerini belirli şartlarla kullanıma açmasını sağlayan standart lisanslar sunar. Lisansın adı, hangi şartların geçerli olduğunu kısaltmalarla anlatır:

KısaltmaAnlamıPodcast için ne demek?
BYAtıfEser sahibini belirtmen gerekir, genelde bölüm notlarında
NCTicari olmayanSponsorlu ya da gelir elde eden bir podcastte kullanımı sorunlu olabilir
NDTüretilemezEseri değiştirmeden kullanman gerekir; kesip kurgulamak sorun olabilir
SAAynı lisansla paylaşTürettiğin eseri aynı lisansla paylaşman gerekir

Gelir elde eden ya da ileride sponsor almayı düşündüğün bir podcastte “NC” içeren lisanslardan uzak durmak en güvenlisi. Atıf şartını yerine getirmek için eser adını, sanatçıyı ve lisansı bölüm notlarına eklemek iyi bir alışkanlıktır.

Jenerik müziğini seçerken

Jenerik müziği yıllarca kullanacağın için en çok özen göstermen gereken parçadır. Bir kütüphaneden seçiyorsan lisansın süresiz olup olmadığını ve aboneliği bitirdiğinde önceki bölümlerde kullanmaya devam edip edemeyeceğini kontrol et. Aynı parçanın başka binlerce program tarafından da kullanılabileceğini unutma; ayırt edici olmak istiyorsan özel üretim bir jenerik daha iyi bir yatırım olabilir. Özel üretimde sözleşmeye müziğin hangi platformlarda, ne kadar süreyle ve hangi biçimlerde (tam parça, kısaltılmış versiyon, klip müziği) kullanılabileceğini, müzisyenin aynı parçayı başkasına satıp satamayacağını ve adının nasıl anılacağını yazmak, ileride doğabilecek belirsizlikleri ortadan kaldırır. Jenerik müziğinin süresini de kısa tut; dinleyici her bölümde uzun bir girişi dinlemek istemez.

Müzisyenlerle konuşmak bu konuda bakış açını değiştirebilir. Burak Bayram, Kreatif Durak'ta müzik üreten içerik üreticilerini de ağırladı; bu bölümlere Podcast Türkiye arşivinden ulaşabilirsin. Burak Bayram'ın diğer programlarını da podcastlerim sayfasında bulabilirsin.

Video podcast ve kısa kliplerde müzik

Bölümlerini YouTube'da video olarak da yayınlıyor ya da kısa kliplere bölüp sosyal medyada paylaşıyorsan, müzik lisansının bu kullanımları da kapsadığından emin ol. Bir kütüphanenin lisansı yalnızca ses yayınını kapsayıp video platformlarını kapsamayabilir ya da tersi geçerli olabilir. Lisans metninde “podcast”, “YouTube” ve “sosyal medya” kullanımlarının ayrı ayrı sayılıp sayılmadığına bak.

Sosyal medya uygulamalarının kendi içinde sunduğu müzik kitaplıkları ise genellikle yalnızca o uygulama içinde kullanılmak üzere lisanslanır. Bir uygulamada eklediğin popüler şarkıyı içeren klibi indirip başka bir platformda ya da podcast bölümünde kullanmak, o lisansın dışına çıkmak anlamına gelebilir. İşletme ve marka hesaplarında bu kitaplıklara erişimin daha kısıtlı olabileceğini de unutma; ayrıntılar Kural Defteri'nin müzik sayfasında.

Son olarak, kullandığın her parçanın lisans belgesini, indirme tarihini ve kullanım şartlarının bir kopyasını sakla. Yıllar sonra bir bölüm için telif hak talebi gelirse, lisansı ne zaman ve hangi şartlarla aldığını göstermek sorunu çözmenin en hızlı yoludur.

Müziğin dışındaki yasal konular, yani reklam bildirimi, konuk onayı ve gelir için podcastte reklam ve yasal kurallar yazısına; bölümlerin kurgusunda müziği nasıl yerleştireceğin için podcast kurgusu rehberine göz atabilirsin.

Sık sorulan sorular

Podcastte bir şarkının birkaç saniyesini kullanabilir miyim?

Kısa süreli kullanımı otomatik olarak serbest bırakan genel bir kural yok. İzin ya da lisans almadan kullanmak, süre ne olursa olsun telif sorununa yol açabilir.

Telifsiz müzik gerçekten ücretsiz mi?

Her zaman değil. “Telifsiz” çoğunlukla tek seferlik bir lisansla ek ödeme yapmadan kullanılabilen müzik anlamına gelir. Ücretsiz olanlarda da lisans şartları geçerlidir.

Creative Commons müzikleri sponsorlu bir podcastte kullanabilir miyim?

Lisansa bağlı. “NC” (ticari olmayan) içeren lisanslar sponsorlu ya da gelir elde eden programlarda sorun yaratabilir; atıf şartını da yerine getirmen gerekir.

YouTube'da telif hak talebi alırsam ne olur?

Sonuçlar talebin türüne göre değişir. Hak talebi ile telif ihtarı arasındaki farkı ve güncel uygulamayı Kural Defteri'nin müzik ve telif sayfasında bulabilirsin.

Örnek bölümler

Kaynaklar

  1. Creative Commons: Lisanslar hakkında
  2. MESAM
Burak Bayram

2021'den bu yana Kreatif Durak, Kariyer Sohbetleri, Voyager Buddies ve Yerini Alanlar podcastlerini hazırlayıp sunuyor; 124 bölümde röportajdan dört kişilik sohbete farklı formatlar denedi.

Sıradaki okuma

Podcast Türkiye ağı