Podcast Konusu ve Konsepti Nasıl Seçilir?

Podcast konsepti nasıl belirlenir? Konu seçimi, hedef dinleyici, farklılaşma açısı ve konsepti test etme adımlarını örneklerle anlatan Türkçe rehber.

Kısa cevap

Podcast konsepti; programın neyi, kime ve hangi açıdan anlattığını tek cümlede özetleyen tariftir. İyi bir konsept, uzun süre konuşabileceğin bir konu, net tanımlanmış bir dinleyici ve programı benzerlerinden ayıran bir bakış açısından oluşur. Konsepti yayına çıkmadan önce bölüm fikri listesi ve deneme kayıtlarıyla test etmek gerekir.

Bu yazıda
  • Konsept = konu + hedef dinleyici + farklılaşma açısı.
  • En az yirmi bölüm fikri çıkaramıyorsan konu ya çok dar ya da sana uzak.
  • Hedef dinleyiciyi tek bir kişi gibi düşünmek, dili ve tonu netleştirir.
  • Farklılık çoğu zaman konudan değil, formattan ve sunucunun bakışından gelir.
  • Konsepti tek cümleye sığdıramıyorsan henüz hazır değildir.

Konsept nedir, konu ile farkı ne?

“Teknoloji” bir konudur; “dört arkadaşın haftanın teknoloji ve internet gündemini esprili bir sohbetle özetlediği program” ise bir konsepttir. Konu, ne hakkında konuşacağını söyler. Konsept ise bunu kime, hangi biçimde ve neden senden dinlemeleri gerektiğini de anlatır. Bu fark, podcastin uzun vadede yaşayıp yaşamayacağını belirler; çünkü dinleyici bir konuya değil, o konunun belli bir anlatım biçimine abone olur.

İlk örnek tesadüf değil: Yerini Alanlar, Burak Bayram'ın Enes, Sina ve Salih ile hazırladığı dört kişilik teknoloji gündemi sohbeti. Aynı konuyu tek bir sunucunun haber bülteni gibi aktarması bambaşka bir program olurdu.

Konu seçerken sorman gereken dört soru

  1. Bu konuda uzun süre konuşabilir miyim? Oturup bölüm fikirlerini sırala. Kolayca yirmi otuz başlık çıkmıyorsa konu ya çok dar ya da sana yeterince yakın değil.
  2. Bu konuya gerçekten meraklı mıyım? Podcast yıllarca sürebilir. İlgini kaybettiğin bir konuda düzenli bölüm üretmek kısa sürede yük olur.
  3. Bu konuda bir erişimim ya da deneyimim var mı? Bir sektörün içinden olmak, konuklara ulaşabilmek ya da kişisel bir hikâyen olmak programına doğal bir değer katar.
  4. Bu konuyu kim dinler? Konunun bir dinleyici kitlesi olmalı; ama kitlenin dev olması gerekmez. Küçük ve ilgili bir dinleyici grubu, geniş ama ilgisiz bir kitleden daha değerlidir.

Bu soruların hepsine “evet” diyebildiğin bir alan bulduğunda, konunun ilk filtresini geçmiş olursun. Sonraki adım, o konuyu kime anlatacağını netleştirmek.

Hedef dinleyiciyi netleştir

“Herkes dinleyebilir” cevabı, aslında kimsenin özel olarak dinlemeyeceği anlamına gelir. Hedef dinleyiciyi tek bir kişi gibi tarif etmeye çalış: Kaç yaşında, ne iş yapıyor, podcasti ne zaman dinliyor, senden ne öğrenmek ya da ne hissetmek istiyor? Bu tarif; kullandığın kelimeleri, bölüm süresini, teknik terimleri ne kadar açıklayacağını ve hatta yayın gününü belirler.

Örneğin Kariyer Sohbetleri, kariyer ve eğitim yolculuklarını merak eden okurlar için hazırlanmış bir röportaj dizisi: Konuklar kendi yollarını anlatıyor, dinleyici de kendi kararları için fikir topluyor. Hedef dinleyici net olduğu için soruların yönü de baştan belli.

Dinleyiciyi tarif ederken dinleme anını da düşün. Yolda, sporda ya da ev işi yaparken dinlenen bir program; ekrana bakmayı gerektiren anlatımlardan kaçınmalı ve konuyu kulakla takip edilebilir parçalara bölmeli. Akşam sakin bir saatte dinlenecek uzun röportajlar ise daha derin ve yavaş ilerleyebilir.

İpucu

Konseptini tek cümleyle yaz ve tanımadığın birine oku. “Bunu kim dinler?” diye soruyorsa hedef dinleyici belirsiz; “Benzeri zaten var” diyorsa farklılaşma açın zayıf.

Farklılaşma açısını bul

Seçtiğin konuda büyük ihtimalle başka podcastler de vardır. Bu bir engel değil; konuya ilgi olduğunu gösterir. Asıl soru, senin programının neden ayrıca dinlenmesi gerektiği. Farklılık genelde konunun kendisinden değil, aşağıdaki unsurlardan birinden gelir:

Farklılaşma unsuruÖrnek soruNasıl görünür?
Bakış açısıKonuya kimin gözünden bakıyorum?Bir sektörün içinden, yurt dışından ya da öğrenci gözüyle anlatmak
FormatKonuyu nasıl anlatıyorum?Röportaj yerine sohbet, uzun bölüm yerine kısa seri
KonuklarKimlerle konuşuyorum?Ana akımda az duyulan isimler, belirli bir meslek grubu
TonCiddi mi, esprili mi?Bilgiyi mizahla vermek ya da sakin, derin bir anlatım
KapsamNe kadar dar bir alana odaklanıyorum?Genel seyahat yerine her bölümde tek bir ülke

Voyager Buddies son satırın iyi bir örneği: Seyahat geniş bir konu, ama program iki sunucunun sohbetinde her bölümde bir ülkeye odaklanıyor. Bu yapı hem bölüm fikri bulmayı kolaylaştırıyor hem de dinleyiciye ilgilendiği ülkeyi seçip dinleme imkânı veriyor.

Konsepti yayına çıkmadan test et

Konsepti kâğıt üzerinde beğenmek yetmez; denemek gerekir. Bunun için birkaç basit adım yeterli:

  • Bölüm fikri listesi: İlk sezon için en az on iki bölüm başlığı yaz. Listenin sonuna doğru zorlanıyorsan konsepti genişletmen gerekebilir.
  • Deneme kaydı: Yayınlamayacağın bir pilot bölüm kaydet. Konuşma doğal akıyor mu, yoksa söyleyecek şey mi bitiyor?
  • Küçük bir dinleyici grubu: Hedef dinleyicine benzeyen üç beş kişiye dinlet ve ilk dakikalarda ne hissettiklerini sor.
  • Format uyumu: Konunun solo, sohbet ya da röportajdan hangisinde daha iyi aktığını gör. Seçenekleri podcast formatları yazısında karşılaştırdık.

Seri halinde düşünmek de konsepti güçlendirir. Kurgu Masası'nda anlatılan 100 günde 100 video yaklaşımı gibi, belirli bir çerçeveye oturan bir seri hem senin için üretimi kolaylaştırır hem de dinleyiciye bir sonraki bölümü bekleme nedeni verir.

Konsept seçerken sık yapılan hatalar

Kendin için değil, trend için seçmek. O ay çok konuşulan bir konu cazip görünebilir, ama trend geçtiğinde programın da anlamını yitirebilir. Gündem odaklı bir program yapacaksan konsept, tek bir trendi değil gündemin kendisini kapsamalı; haftalık teknoloji sohbeti bunun örneğidir.

Tek bir bölüme sığacak bir fikri programa dönüştürmek. Bazı fikirler harika bir bölümdür ama bir dizi değildir. Bölüm fikri listesi bu tuzağı erkenden gösterir. Liste kısa kalıyorsa o fikri, daha geniş bir konseptin içinde tek bir bölüm olarak değerlendirmeyi düşün.

Formatla konuyu uyumsuz eşleştirmek. Derin araştırma gerektiren bir konuyu hazırlıksız sohbetle anlatmak ya da hafif bir gündem konusunu ağır bir anlatı formatına sokmak dinleyiciyi yorar. Konunun doğası, ona en uygun formatı çoğu zaman kendisi söyler.

Sürdürülebilirliği hesaba katmamak. Her bölümde farklı bir uzman konuk gerektiren bir konsept, konuk bulamadığın haftalarda yayını durdurur. Bu riski azaltmak için bazı bölümleri konuksuz yapabileceğin bir yapı kurmak işe yarar. Konuk bulma yöntemleri için podcast konuğu bulma yazısına göz atabilirsin.

Konseptten sonraki adımlar

Konseptin netleştiğinde geri kalan kararlar çok daha kolay verilir. Programın adı konseptten doğar; kapak görseli konseptin tonunu yansıtır; bölüm yapısı da hedef dinleyicinin dinleme alışkanlığına göre şekillenir. Sıradaki adım için podcast adı ve kapak görseli rehberine geç; tüm süreci baştan sona görmek istersen sıfırdan podcast başlatma rehberi sana yol gösterir.

Farklı konseptlerin pratikte nasıl göründüğünü merak ediyorsan Burak Bayram'ın dört podcastini karşılaştırmak iyi bir egzersiz: Röportaj, kariyer sohbeti, gezi ve teknoloji gündemi; dört ayrı konu, dört ayrı format. Tüm bölümler Podcast Türkiye arşivinde.

Sık sorulan sorular

Çok popüler bir konuda podcast yapmak mantıklı mı?

Evet, eğer farklı bir açı getirebiliyorsan. Popüler konu, ilgi olduğunu gösterir; ama programını benzerlerinden ayıracak bir bakış açısı, format ya da konuk profili bulman gerekir.

Niş bir konu podcast için fazla mı dar?

Kolayca yirmi otuz bölüm fikri çıkarabiliyorsan değil. Niş konular daha küçük ama daha sadık bir dinleyici kitlesi toplayabilir.

Konsepti sonradan değiştirebilir miyim?

Değiştirebilirsin; yeni bir sezonla değişikliği duyurmak dinleyicinin uyum sağlamasını kolaylaştırır. Ancak sık sık değişen bir konsept, dinleyicinin programdan ne beklediğini belirsizleştirir.

Örnek bölümler

Kaynaklar

  1. Wikipedia: Podcast
  2. Apple Podcasts for Creators: Podcast requirements
Burak Bayram

2021'den bu yana Kreatif Durak, Kariyer Sohbetleri, Voyager Buddies ve Yerini Alanlar podcastlerini hazırlayıp sunuyor; 124 bölümde röportajdan dört kişilik sohbete farklı formatlar denedi.

Sıradaki okuma

Podcast Türkiye ağı